تمساح تالابی

تمساح تالابی

نام فارسی: تمساح تالابی / گاندو (نام محلی)

نام انگلیسی: Marsh Crocodile

نام علمی: Crocodylus palustris

خانواده: کروکودیل ها (Crocodylidae)

جمعیت: ۲۰۰ تا ۳۰۰ راس

پراکنش: در دنیا فقط در قاره آسیا از آسام به سمت غرب در بیشتر بخش های هندوستان، بنگلادش، نپال . پاکستان. سریلانکا تا منتها الیه جنوب شرقی بلوچستان ایران (منطقهٔ حفاظت شده باهوکلات در منتها الیه جنوب شرقی بلوچستان و رودخانه های سرباز و کاجو) پراکنده است.

زیستگاه: در رودخانه ها و دریاچه های آب شیرین مرداب ها، باتلاق ها، برخی خورهای دریا و حتی دریا، آب های نسبتا کم عمق (کمتر از ۵ متر) و جریان آرام نهرها، برکه ها، رودها، دریاچه های آب شیرین و مرداب ها، آب انبارها، کانال های آبیاری، استخرهای ساخت انسان و آب های کم عمق حاصل از پیشروی دریا در ساحل زندگی می کند.

اندازه: طول بدن تمساح پوزه کوتاه ایرانی تا ۴ مار و معمولاً در حدود ۲٫۵ تا ۳ متر است. تمساح نر از تمساح ماده بزرگتر است.

ریخت شناسی: دارای فلس های بزرگ. خشن و زره مانند است. در پوست شکم صفحات استخوانی ندارد. دمای ماهیچه ای، ستبر بزرگ و پارومانند دارد. دسته ای این تمساح ۴ انگشت جدا از هم دارند و پاهایش دارای انگشت کم و بیش پرده دارند. چشم هایش بالای سر قرار دارند و مردمک آنها عمودی و ییضی است و چشم ها در تاریکی درخشان اند. این جانور پلک سومی برای حفاظت از چشم در زیر آب دارد و سوراخ های بینی اشی هلالی شکل و دریجه دارند و در انتهای پوزہ ای کم و بیش پھن قرار گرفته اند۔ دندان های این تمساح مخروطی با دیوارهٔ ضخیم اند و دندان های عقبی استوانه ای تر و کندتر از دندان های جلویی هستند. در هر نیمهٔ آروارهٔ بالایی ۱۹ دندان و در هر نیمه آرواره پایینی ۱۵ دندان وجود دارد (در هنگام بسته بودن دهان، چهارمین دندان در هر طرف آرواره پایینی قابل مشاهده است). رتگ بدن تمساح پوزه کوتاه ایرانی قبل از بلوغ زیتونی تا خرمایی روشن و دارای نوارهای سیاه در عرض بدن و دم است. پس از بلوغ، رنگ بدن خاکستری تا قهوه ای، گاهی زیتونی و حتی سیاه می شود و نوارها به لکه های تیره و پراکنده تبدیل می شوند.

رژیم غذایی: تمساح پوزه کوتاه در طول زندگی رژیم غذایی متغیری دارد. تمساح های تازه به دنیا آمده از کرم ها، حشره هایی مانند ملخ و صدف ها تغدیه می کنند. تمساح های جوان قورباغه، ماهی های کوچک و میگو می خورند. غذای بزرگسالان هم ماهی های بزرگتر، خزندگانی مانند مار و لاک پشت، پرندگان و انواع پستانداران است.

زادآوری: تمساح ماده در فصل بهار تخم می گذارد و لقاح آن داخلی است.

وضع حفاظتی: بسیار آسیب پذیر است.

مردم عقیده دارند که تمساح تالابی باعث پاک ماندن آب می شود؛ به همین سبب، با وجود تعداد و پراکنش کم این حیوان در ایران و بازار داغ پوستش در پاکستان، نسل آن هنوز از بین نرفته است. این گونه را با نام تمساح پوزه کوتاه نیز می شناسند.

ساکنان خجالتی آبگیرها!

کروکودیل ها برای زندگی در آب، سازگاری های ویژه ای پیدا کرده اند. چشم، بینی و گوش آنها پرده های محافظ مخصوصی دارد که هنگامی که در آب فرو می روند، از این قسمت های بدن آنها محافظت می کند. کروکودیل ها همه بدن خود را زیر سطح آب شناور می کنند و تنها قسمتی از چشم ها و بینی آنها بیرون می ماند تا در حالی که دیده نمی شوند، هم ببینند، هم بشنوند، هم ببویند، هم نفسی بکشند و همه جا را زیر نظر داشته باشند تمساح تالابی، کروکودیلی غیر مهاجم و خجالتی است این تمساح، محتاط و بی آزار است و معمولاً خود را به سرعت مخفی می کند. روستاییان بلوچستان هیچ ترسی از تمساح تالابی ندارند و کودکان آنها در حوضچه ها و چالاب هایی که زیستگاه این خزنده اند، بدون ترس شنا می کنند.

راه نجات از گرما و خشکی

در ماه هایی که هوا معتدل است و باران بیشتر می بارد، تمساح تالابی هنگام روز روی حوضچه های آب غوطه ور می ماند یا در کنار آب استراحت می کند و آفتاب می گیرد. شب هنگام نیز برای جست و جوی غذا فعال می شود. در تابستان، که گرمای هوا افزایش می یابد و باران نمی بارد، آب زیستگاه این تمساح خشک می شود یا تنها برکه هایی باتلاقی باقی می مانند؛ به همین سبب، تمساح تالابی برای فرار از گرما خود را به درون باتلاق ها فرو می برد.

اینجا قلمرو من است!

در فصل زادآوری، تمساح های پوزه کوتاه تر بیشتر از قلمرو خود دفاع می کنند. آنها با کوبیدن محکم سر خود روی آب یا زدن آرواره هایشان بر سطح آب، مرزهای قلمرو خود را به دیگر نرها نشان می دهند. امکان دارد تمساح های نر برای دفاع از قلمرو خود، حتی از حمام آفتاب گرفتن در ساحل هم بگذارند و بیشتر وقت ها به گشت زنی در محدودهٔ خود بپردازند. تمساح های پوزه کوتاه اهل جنگ نیستند اما گاهی برای اثبات برتری، با تمساحی هم اندازهٔ خود مبارزه می کنند و برای این کار از روش کوبیدن سر به سر یا گاز گرفتن استفاده کنند.

مادرهای مهربان

در ۶ تا ۸ سالگی، زمانی که طول تمساح تالابی ماده به ۱٫۷ تا ۲ متر می رسد، بلوغ جنسی آن آغاز می شود. تمساح نر هم در حدود ۱۰ سالگی و در حالی که طولش تقریبا ۲٫۵ متر است. از نظر جنسی بالغ می شود. پس از جفت گیری، تمساح ماده در سواحل شیب دار به دنبال مکان مناسبی می گردد تا در آن، برای خود آشیانه ای حفر کند تمساح ماده تقریباً یک ماه پس از جفت گیری، معمولاً در اوایل بهار، تخم های خود را درون این آشیانه می گذارد و روی آن را با شن می پوشاند. تمساح های مادر نگران تخم های خود هستند، به همین سبب، در کنار گودال ها می مانند و از آنها در مقابل حیوانات شکارچی مراقبت می کنند. آنها برای فریب دادن دشمنان و شکارچیان، چند لانه گول زننده هم می سازند. تعداد تخم ها به طور متوسط ۲۵ عدد است و تقریباً ۵۰ تا ۷۵ روز بعد از تخم گذاری، نوزادها از تخم بیرون می آیند. تمساح های کوچک برای خارج شدن از زیر خاک با صداهای ظریفی از مادرشان کمک می خواهند. مادر با شنیدن صدای آنها، پوشش شنی آشیانه را کنار می زند تا نوزادان از آنجا خارج شوند. وقتی نوزادها از تخم خارج می شوند، تمساح مادر و گاه تمساح پدر، آنها را به دهان می گیرند و به نزدیکترین جایی که آب دارد، می برند. تمساح های والد تا مدتها در کنار بچه ها می مانند و از آنها مراقبت می کنند اما با وجود همهٔ این مراقبت ها، تعداد بسیار کمی از بچه تمساح ها زنده می مانند و به سن بلوغ می رسند.

غذای تمساح

تمساح تالابی آرواره هایی قوی و پوزه ای پهن دارد که برای شکار حیواناتی مثل پرندگان و پستانداران، که اسکلت بندی محکمی دارند، مناسب است. نوزادان از سخت پوستان، حشره ها و ماهی های کوچک تغذیه می کنند و تمساح های بالغ و بزرگتر، ماهی ها، دوزیستان، پرندگان و پستانداران را شکار می کنند. نوع تغذیهٔ این گونه به منایع غذایی موجود و در دسترس بستگی دارد. از منابع غذایی مهم این گونه در ایران می توان به دوزیستان، ماهی ها، سگ های ولگرد و حتی احشام اشاره کرد.

عادت ها و رفتارهای خاص تمساح تالابی

همه گونه های تمساح، از جمله تمساح پوزه کوتاه، به شدت اجتماعی هستند. از رفتارهای بارز این گونه می توان به راه پیمایی در خشکی اشاره کرد که گاه در مسافت های طولانی انجام می پذیرد. جابه جایی یا مهاجرت برای یافتن زیستگاه های جدید یا شرایط بهتر زیستی است.

بارزترین رفتار این گونه نقب یا تونل زنی است. نقب زدن برای ایجاد پناه گاه جهت فرار از گرما و خشکسالی و گاه سرما انجام می گیرد و جزء عادت های غریزی تمساح ها به حساب می آید. اندازه و محل نقب ها متناسب با جثهٔ تمساح و شرایط زیستگاه متفاوت است.

مهمان ناخوانده

در منطقهٔ بلوچستان مردم محلی برای تأمین و ذخیره آب مورد نیاز خود از آب باران، اقدام به ایجاد یا احداث آب بندان ها یا حوضچه هایی در کنار روستاها می کنند که به آن «هوتک» می گویند. این هوتک ها پذیرای مهمانان ناخوانده نیز هستند و تمساح ها از این برکه های مصنوعی به عنوان زیستگاه استفاده می کنند. در چنین شرایطی، انسان و تمساح دارای تعامل اند و به یکدیگر آسیبی نمی رسانند. البته تمساح ها در مواردی به احشام روستاییان ناخنک می زنند! در بلوچستان مردم محلی بر این عقیده اند که بودن تمساح در یک محل به معنای بودن آب و تمیز ماندن آن است. پس، به دیده احترام به این حیوان می نگرند.

خطر در کمین!

استفاده از پوست تمساح برای ساختن کفش، دستکش، کیف و وسایل دیگر طرفداران زیادی دارد اما این امر کاملا به ضرر تمساح هاست. صید تمساح ها برای استفاده از پوستشان، تخریب زیستگاه های آنها، آلودگی محیط زیست، خشکسالی و سیل از عوامل تهدید کننده ای هستند که دست به دست هم داده اند تا هر روز از تعداد تمساح ها بکاهند و نسل آنها را رو به انقراض ببرند.

نقش تمساح تالابی ایرانی در طبیعت

تمساح ها از جانوران گوناگونی تغذیه می کنند، به همین سبب، در تعادل جمعیتی جانوران زیادی نقش دارند. تخم های کرکودیل ها یا کروکودیل های جوان نیز غذای حیوانات دیگرند.

گرزه مار

گرزه مار

نام فارسی: گرزه مار

نام انگلیسی: Levantine viper

نام علمی: Macrovipera lebetina

خانواده: افعی ها (Viperidae)

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: در شمال آفریقا، از مراکش به سمت شرق تا تونس و جزیره ی قبرس و چند جزیره ی دیگر در مدیترانه، آسیای صغیر، سوریه، اردن، لبنان، فلسطین، عربستان و یمن، به سمت شرق تا عراق و ماورای قفقاز و جنوب روسیه، بخش جنوبی جمهوری های آسیای میانه به طرف شرق تا افعانستان و پاکستان و شمال غربی هند پراکنده است. در ایران جز در مناطق حاشیه ی خلیج فارس در جنوب و جنوب شرق کشور و حاشیه ی جنوبی دریای خزر، تقریباً در سراسر کشور دیده می شود.

زیستگاه: گرزه مار در تپه ماهورها، دامنه ی کوه ها و دره های کوهستانی، دشت های مجاور مناطق، نزدیک رودخانه ها، باغ ها، زمین های کشاورزی و به ندرت در ارتفاعات زیاد کوهستان ها زندگی می کند.

اندازه: طول بدن این مار حداکثر به ۱۶۸ سانتی متر می رسد.

ریخت شناسی: سری بزرگ، مشخص و مثلثی شکل دارد. مردمک چشم هایش کشیده است و فلس های ریزی روی سر و بالای چشم هایش دیده می شود. بدن گرزه مار قوی است، دمی کوتاه دارد و فلس های سطح پشتی بدنش تیغه دارند. این سطح از بدن به رنگ های متفاوت و بیشتر خاکستری روشن یا تیره، نقره ای مایل به سیاه یا کاملاً سیاه رنگ، ساده یا دارای خال های متفاوت است. اغلب لکه های گرد یا تقریباً چهارگوش مایل به قرمز یا زیتونی یا قهوه ای در میانه و لکه های کوچک تر در پهلوها هستند. سطح شکمی این مار روشن، و گاه دارای لکه های ریز تیره رنگ است.

رژیم غذایی: اغلب جونده ها، مارمولک ها، پرندگان و نیز تخم آنها را می خورد.

زادآوری: گرزه مار ماده در اواخر بهار و تابستان تخم می گذارد و لقاح آن داخلی است.

وضع حفاظتی: به نظر می رسد که در مناطقی از ایران، به سبب صید بیش از حد و کشتن آن به دلیل سمی بودن، به اقدامات حفاظتی ویژه نیاز دارد.

گرزه مار را یکی از خطرناک ترین مارهای ایران می شناسند اما این مار هم، مانند سایر مارهای سمی، تا مجبور نشود، از سم خود برای دفاع از خود در برابر دشمنان استفاده نمی کند. گرزه مار در مواجهه با دشمن با هیس هیس کردن بلند، سعی می کند دشمن را بترساند و دور کند و تا حد ممکن از حمله کردن و گزیدن می پرهیزد.

مار مسلح!

بزاق همه ی مارها دارای ترکیبات سمی است، زیرا مارها دست و پا ندارند و برای شکار کردن، به این بزاق سمی نیازمندند. از نظر انسان ها، ماری سمی است که توان گزیدن داشته باشد اما برای موش، همه ی مارها سمی است! بیشتر مارها دندان های کوچک و یک اندازه ای دارند که پوست انسان را سوراخ نمی کند و سبب گزیدگی نمی شود اما در مارهای سمی، مانند افعی و کبرا، ساز و کار گزش تخصصی است، زیرا یکی از غده های تولیدکننده ی بزاق، تنها به تولید سم اختصاص یافته است و یک جفت از دندان ها در جلوی آرواره ی بالا، بلند و کشیده اند و مجرایی در میان خود دارند که مار برای تزریق سم در بدن طعمه، از آن استفاده می کند. این جفت دندان «فنگ» یا «دندان سم» نامیده می شود. دندان های سم گرزه مار، که از خانواده ی افعی هاست، حرکت لولایی دارد، یعنی، در زمان بسته بودن دهان، دندان ها در امتداد آروراره خوابیده اند و در هنگام گزش، باز می شوند، عمود بر آرواره قرار می گیرند و در بدن طعمه فرو می روند. در خانواده ی کبراها، دندان سم ثابت است و هیچ گاه جمع نمی شود. علاوه بر مارهای سمی و غیر سمی، دست های دیگر از مارها نیز وجود دارند که نیمه سمی هستند و در قسمت تیرمار درباره ی آن ها توضیح دادیم.

انسان ها و مارهای سمی

گزدگی گرزه مار اغلب برای انسان بسیار خطرناک است، به همین سبب، این مار را یکی از خطرناک ترین مارها می شناسند. البته شما با انجام دادن بعضی کارهای ساده می توانید از گزش این مار و دیگر مارهای سمی در امان بمانید، از جمله:

  • در محل های متروک و علفزارهای انبود، که احتمال وجود مار می رود، از کفش مناسب استفاده کنید و بسیار مراقب باشید
  • در زمان روبه رو شدن با مار سمی، خونسردی خود را حفظ کنید و حرکت های تند، که موجب تحریک مار می شود، انجام ندهید. در این صورت، مار ترجیح می دهد از محل دور شود.
  • توجه داشته باشید که هرگز نباید مارهای سمی را تعقیب کرد، زیرا این مارها زمانی که احساس کنند در جایی گرفتار شده اند و راه فرار ندارند، برای دفاع از خود حمله می کنند.

نقش گرزه مار در طبیعت

از سم این مار برای ساختن دارو استفاده می شود. گرزه مار با تغذیه از جوندگان، به حفظ تعادل جمعیت آنها در طبیعت کمک می کند.

افعی دماوندی

افعی دماوندی

نام فارسی: افعی دماوندی

نام انگلیسی: Latifi’s Viper / Lar valley viper

نام علمی: Montivipera latifii

خانواده: افعی ها (Viperidae)

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: تنها در ایران در دامنه ی جنوبی البرز مرکزی پراکنده است.

زیستگاه: افعی دماوندی در مناطق کوهستانی البرز مرکزی زندگی می کند.

اندازه: طول بدن این مار حداکثر به ۷۹ سانتی متر می رسد.

ریخت شناسی: سری مثلثی شکل و مردمکی کشیده دارد و روی سر از فلس های ریز پوشیده شده است. دو فلس بالای چشمی یکپارچه و بزرگ اند. در قسمت جلویی آرواره ی بالا، یک جفت دندان نیش با حرکت لولایی وجود دارد. تنه ی این مار قوی، دمش کوتاه، فلس های سطح پشتی تنه و دم، تیغه دار است. سطح پشتی به رنگ خاکی روشن همراه با نقش و نگارهای قهوه ای رنگ زیگزاگ است یا تنها یک خط ممتد روی ستون مهره دیده می شود. سطح شکمی زردرنگ و دارای نقطه های ریز سیاه رنگ است.

رژیم غذایی: از جوندگانی مانند ول، مارمولک ها و حشره هایی مانند ملخ تغذیه می کند.

زادآوری: افعی دماوندی ماده تخم گذار – زنده زاست و در اواخر فصل تابستان نوزادانش را به دنیا می آورد. لقاح آن داخلی است.

وضع حفاظتی گونه: این گونه آسیب پذیر و نیازمند اقدامات حفاظتی ویژه است.

این افعی تنها در ایران، در محدوده کوچکی در دامنه جنوبی رشته کوه البرز مرکزی یافت شده است.

نقش و نگار منحصر به فرد

افعی دماوندی با داشتن دو نقش و نگار متفاوت، در میان خانواده ی افعی ها منحصر به فرد است. بیشتر افعی های دماوندی، طرحی زیگزاگی در سطح پشتی بدن دارند اما در بعضی از آنها فقط یک خط صاف روی سطح پشتی دیده می شود. در آغاز کشف این افعی در سال ۱۳۴۶ ه.ش دانشمندان افعی های خط دار و افعی های زیگ زاگی را، دو گونه مار متفاوت می دانستند اما، ۵ سال پس از کشف آنها، دکتر محمود لطیفی، که این افعی به نام او نامگذاری شده است، موفق به تکثیر این امر در اسارت شد و خزنده شناسان به چشم خود دیدند که یک افعی دماوندی باردار هم نوزادان دارای طرح زیگزاگ و هم نوزادان طرح خط دار به دنیا آورد.

مار در معرض خطر

نام افعی دماوندی به دلیل پراکنش کم و تخریب زیستگاه در فهرست سرخ اتحادیهٔ جهانی حفاظت از طبیعت ثبت شده است. جاده هایی که در البرز مرکزی بین تهران و شهرهای اطراف آن و به خصوص بین تهران و ساحل دریای خزر کشیده شده، زیستگاه محدود این افعی را تکه تکه کرده اند. توسعه ی این جاده ها سبب تبدیل زمین های اطراف آنها به ویلا و پارک و کارخانه شده است. متأسفانه حتی ۷ محل زیست شناخته شده افعی دماوندی در البرز مرکزی هم در معرض خطر قرار دارد و آینده ی این خزنده کاملا مبهم است. آینده و بقای این افعی به کمک ما انسان ها نیاز دارد.

کوله باری از تخم!

افعی دماوندی یک مار تخم گذار – زنده زاست؛ یعنی تخم های خود را درون بدنش حمل می کند تا نوزادها کامل شوند و به دنیا بیایند. این افعی در مناطق سرد کوهستانی زندگی می کند و به دلیل سرمای هوا، مناطق مشخص گرمی برای نگهداری از تخم های آن وجود ندارد اما روش خاص تولید مثل به افعی مادر امکان می دهد که تخم ها را درون بدن خود به محل های مناسب حمل کند تا گرم بمانند و رشد کنند. افعی دماوندی در هر بار زایمان ۵ تا ۱۰ نوزاد به دنیا می آورد. دوران بارداری آن حدود ۱۰۰ روز طول می کشد.

افعی دماوندی و انسان ها

گونه افعی دماوندی گونه ای بسیار منحصر به فرد است. سم این افعی، برخلاف سایر مارهای جنس افعی نزدیک به آن، ضریب کشندگی بالایی دارد و در بین افعی ها از سم های قوی محسوب می شود. در واقع، سم این مار در مقایسه با افعی های دیگر، فاکتورهای سمی قوی تر و مؤثرتری دارد. تاکنون تحقیقات زیادی در سراسر دنیا در زمینه ترکیبات ضد سرطانی سم مارها انجام گرفته و مشخص شده است که سم بعضی افعی ها دارای ترکیباتی است که همان طور که پس از گزیدن، با باز کردن دیواره رگ ها و ایجاد خونریزی وسیع داخلی می تواند سیستم بدن انسان را از کار بیندازد و یک فرد بالغ را بکشد، در صورت استفاده هدایت شده نیز می تواند سیستم عروق خونی یک بافت سرطانی را از کار بیندازد و یک غده سرطانی را از بین ببرد. البته سم افعی دماوندی، با وجود قوی و منحصر به فرد بودن، هنوز چندان مورد مطالعه قرار نگرفته است.

افعی قفقازی

افعی قفقازی

نام فارسی: افعی قفقازی

نام انگلیسی: Caucasian pit viper

نام علمی: Gloydius halys caucasicus

خانواده: افعی ها (Viperidae)

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: در جنوب آذربایجان شوروی، جنوب ترکمنستان و شمال غربی افغانستان پراکنده است. در ایران در کوهستان البرز و حاشیه ی جنوبی دریای خزر دیده می شود.

زیستگاه: این خزنده در نواحی جنگلی شمال ایران (جنگل های هیرکانی) مراتع کوهستانی البرز، حاشیه زمین های کشاورزی و به خصوص شالیزارها زندگی می کند.

اندازه: طول بدن افعی قفقازی حداکثر به ۶۷ سانتی متر می رسد.

ریخت شناسی: سری مثلثی شکل دارد. که فلس های درشت و قرینه ای در جلوی آن دیده می شود و ممکن است با مارهای غیر سمی اشتباه شود. مردمک چشم کشیده است بین چشم سوراخ بینی حفره ای وجود دارد. در قسمت جلویی فک بالا یک جفت دندان نیش دارای حرکت لولایی دیده می شود. فلس های سطح پشتی تنها تیغه دار است. رنگ سطح پشتی قهوه ای مایل به خاکستری یا قهوه ای مایل به قرمز است که طرح و رنگی شامل نوارهای نامنظم باریک، یا پهن عرضی دارد. دم کوتاه و شکم زردرنگ است.

رژیم غذایی: این خزنده، اغلب جوندگان کوچک، مارمولک و حشره (مثل ملخ) را می خورد.

زادآوری: افعی قفقازی تخم گذار – زنده زاست و لقاح داخلی دارد. نوزادان در اواخر فصل تابستان به دنیا می آیند.

وضع حفاظتی: در حال حاضر به اقدام حفاظتی ویژه نیاز ندارد.

افعی قفقازی تنها افعی ایران است که دارای گیرنده های گرماست. این مار برای ترساندن دشمن، انتهای دم خود را با سرعت زیاد تکان می دهد اما این تکان ها، برخلف مارهای زنگی امریکا، صدایی تولید نمی کنند.

دم عصبانی!

افعی ها زمانی که با دشمن روبه رو می شوند، پیش از کزیدن، به روش های متفاوتی به او هشدار می دهند و می کوشند او را دور کنند. بیشتر افعی ها با هیس هیس کردن، عصبانیت خود را نشان می دهند. این صدای هیس هیس با خارج کردن شدید هوای داخل ریه ها از منافذ بینی تولید می شود. افعی جعفری، که در مناطق خشک زندگی می کند، این عمل را با مالیدن فلس های پهلوهای بدن به هم انچام می دهد، زیرا خارج کردن هوای ریه برای هیس هیس کردن، باعث از دست رفتن رطوبت بدن می شود. صدایی که از به هم مالیده شدن فلس ها به وجود می آید، شبیه صدایی است که هنگام پاشیدن آب بر زغال افروخته شنیده می شود!

افعی قفقازی برای هشدار دادن به دشمن خود، انتهای دمش را به شدت تکان می دهد. این کار افعی قفقازی شبیه کار مار زنگی آمریکایی است اما صدایی تولید نمی کند. در مار زنگی آمریکایی، پس از هر بار پوست اندازی، بخشی از پوست انتهای دم جدا نمی شود و به حالت برگشته، در انتهای دم باقی می ماند. پس از چند مرحله. این قطعات خشک شده به صورت جغجعه در انتهای دم آویزان می شوند و با حرکت دادن آنها صدای خاصی به وجود می آید.

گیرندهٔ گرما

افعی قفقازی هنگام شکار، علاوه بر زبان دوشاخه، که با آن بوها را به طور دقیق تشخیصی می دهد. به گیرنده های گرما نیز مجهز است. این مار شب فعال است و گیرنده های گرما به آن کمک می کنند که در تاریکی شب، محل طعمه را از روی گرمای بدن آن شناسایی کند. گیرنده های گرمای افعی قفقازی در حفره ی بین چشم و سوراخ بینی قرار دارند. در این حفره، پرده ای وجود دارد که بخش انتهایی آن را به دو قسمت نامساوی تقسیم می کند. این پرده بین دو قسمت حفره آویزان است. درون این پرده، گیرنده های گرما و رگ های خونی فراوانی وجود دارند. رگ های خونی علاوه بر تغذیه گیرنده های گرما، این گیرنده ها را در زمان استراحت خنک نگه می دارند. زمانی که حیوان خون گرمی در محدوده تشخیص این گیرنده ها قرار بگیرد، گرمای بدن آن، گیرنده ها را تحریک می کند و تصویری از حیوان در مغز مارشکل می دهد. با وجود این گیرنده ها، مار می تواند جانورانی را که دمای بدن آنها ۰٫۲ درجه سانتیگراد گرمتر از محیط اطرافشان باشد، تشخیص دهد.

نقش افعی قفقازی در طبیعت

سم افعی قفقازی، که جزو افعی های حفره دار است. بر خون تأثیر دارد. امروزه مطالعه های زیادی برای ساخت داروهای کنترل فشار خون و برطرف کننده لخته های خونی داخل رگ های قلب و مغز از سم این افعی ها انجام می شود. افعی قفقازی با خوردن جوندگان کوچک و بعضی حشرات، نقش مهمی در کنترل جمعیت این جانوران در طبیعت دارد.

مار دریایی شکم زرد

مار دریایی شکم زرد

نام فارسی: مار دریایی شکم زرد

نام انگلیسی: Pelagic sea snake / Yellowbelly sea snake

نام علمی: Pelamis platurus

خانواده: کبراها (Elapidae)

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: در اقیانوس آرام و اقیانوس هند، سواحل آفریقا، آسیا، استرالیا و آمریکای مرکزی پراکنده است. در ایران در خلیج فارس و دریای عمان زندگی می کند.

زیستگاه: مار دریایی شکم زرد ساکن دریاها و اقیانوس های گرم، معمولاً در چند کیلومتری ساحل دیده می شود. گاهی بسیار دور از ساحل و در میانه ی دریا نیز مشاهده شده است. گاهی هم موج ها آن را به ساحل می آورند.

اندازه: حداکثر طول بدن این مار به ۱۲۰ سانتی متر می رسد اما معمولاً بالغ ها ۶۰ سانتی متر طول دارند.

ریخت شناسی: دارای سری کشیده، فلس هایی درشت و قرینه و مردمکی گرد است. در قسمت جلویی آرواره ی بالا، فنگ یا دندان نیش کوتاه و ثابت دارد. دم آن پهن و پدالی شکل و فلس های شکمی اندکی کشیده است. پشت بدن به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه و سطح شکمی زردرنگ دیده می شود.

رژیم غذایی: مار درایی شکم زرد از انواع ماهی ها تغذیه می کند.

زادآوری: در همه ی فصل های سال تخم گذار – زنده زاست و لقاح آن داخلی است.

وضع حفاظتی: در حال حاضر به اقدام حفاظتی ویژه ای نیاز ندارد.

مار دریایی شکم زرد از مارهایی است که توانایی زندگی در آب شور دریاها و اقیانوس ها را دارد. سم این مار از سمی ترین مارهای خشکی هم قوی تر است. البته مار دریایی شکم زرد بسیار صلح جوست و هنگام روبه رو شدن با انسان، به سرعت فرار می کند.

شناگر ماهر

مار دریایی شکم زرد برای زندگی در آب سازش های خاصی پیدا کرده است. دم این مار پهن و پارویی شکل است که در شنا به آن کمک می کند. سوراخ های بینی اش هم دریچه دارند و زمانی که مار در زیر آب است، بسته می شوند.

مارهای خشکی برای خزیدن در روی زمین، سطح شکمی صاف و فلس های شکمی کشیده ای دارند. اما مار دریایی شکم زرد، مانند قایق، سطح شکمی قوس دار و فلس های شکمی کوچکی دارد و به وسیله آنها می تواند تعادل خود را در آب حفظ کند.

فلس های مار دریایی شکم زرد، موزاییک شکل و در کنار هم اند. این ویژگی باعث می شود که مار راحت تر در آب حرکت کند. برخلاف مارهای دریایی، فلس های بدن مارهای خشکی هم پوشانی دارند و اصطکاک لازم را برای حرکت آنها بر سطح زمین فراهم می آورند. مار دریایی شکم زرد می تواند ۱۰ تا ۹۰ دقیقه (یا بیشتر) زیر آب بماند. در پوست این مار تعداد زیادی رگ های خونی وجود دارد که مانند آبشش عمل می کنند. اکسیژن آب از راه پوست نفوذ می کند و باعث دفع کربن دی اکسید و نیتروژن می شود.

غده های نمک گیر!

مار دریایی شکم زرد روز فعال است و از ماهی ها تغذیه می کند. این مار برای یافتن طعمه جست و جو می کند؛ سپس با تعقیب طعمه، به شکار آن می پردازد. این مار معمولاً برای شکار به دسته ماهی ها حمله می کند و طعمهٔ خود را نیش می زند. سم مار دریایی عضلات بدن قربانی را فلج می کند. زمانی که مار دریایی طعمه را می بلعد، همراه با آن مقدار زیادی با شور دریا وارد بدنش می شود. این مار غده های خاصی در دهان خود دارد که به کمک آنها، نمک اضافی آب را دفع می کند.

مار کم دشمن!

مار دریایی شکم زرد دشمنان طبیعی کمی دارد و بسیار کم شکار می شود. یکی از دلایل این مسئله، رنگ سیاه و زرد بدن این مار است که در طبیعت، رنگی هشداردهنده به شمار می آید. گوشت این مار نیز مزه ای نامطبوع دارد و بسیاری از ماهی ها از خوردن آن خودداری می کنند. دم این مار دارای نقطه هایی مشخصی به رنگ روشن است که بسیاری از شکارگران را گمراه می کند؛ به طوری که به جای سر، به دم آن حمله می کنند. در این هنگام، مار دریایی با وجود آسیب جزئی که به دمش وارد شده است، می تواند از مهلکه بگریزد.

نقش مار دریایی شکم زرد در طبیعت

مار دریایی شکم زرد در چرخه اکوسیستم های دریایی، نقش ویژه ای دارد. این مار با خوردن ماهی ها، به خصوصی ماهی های ضعیف،به تعادل و سلامت جمعیت آنها در طبیعت کمک می کند. سم این مار، مانند سایر مارهای دریایی، بر عضلات تأثیر می گذارد. امروزه مطالعه های زیادی در مورد سم مارهای دریایی برای ساخت داروهای مؤثر بر عضلات در حال انجام است.

instagram animalha instagram animalha telegram animalha telegram support

مجوزها

طراحی سایت
طراحی سایتسئواجاره ویلا و فروش ویلا شمالسرویس و تعمیر کولر گازیاجاره ویلافروش ویلاویلا شمالویلا زیباکنار